Heeft u al een RI&E? En is deze nog up-to-date?

Werkgevers hebben de wettelijke verplichting om te zorgen voor een veilige werkomgeving. Artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek (BW) stelt dat de werkgever verplicht is om de nodige maatregelen te treffen om te voorkomen dat werknemers tijdens de uitvoering van hun werkzaamheden schade lijden. Deze zorgplicht heeft een zeer ruime strekking. Het opstellen van een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) is een essentiële stap in het waarborgen van de veiligheid en gezondheid binnen een organisatie. Maar wat houdt een RI&E precies in en waarom is het van groot belang voor werkgevers? In deze blog bespreken we de kernpunten en verplichtingen rondom de RI&E.

Wat is een RI&E?

Een RI&E is een schriftelijk vastgelegd arbeidsomstandighedenbeleid van alle mogelijke arbeidsrisico’s binnen een onderneming. Dit kunnen zowel veelvoorkomende risico’s zijn, zoals het werken met gevaarlijke stoffen of het tillen van zware voorwerpen, als minder voor de hand liggende risico’s, waaronder gezondheidsklachten door een hoge werkdruk.

Door alle potentiële risico’s in kaart te brengen, kan een organisatie doeltreffende maatregelen nemen om deze te beheersen of te elimineren. De RI&E kan een rol spelen in de beoordeling van de aansprakelijkheid van de werkgever na een ongeval. Het kan een aanwijzing zijn dat de werkgever zich bewust is geweest van het risico en dat voldoende maatregelen zijn getroffen. Het hebben van een RI&E betekent echter niet dat de werkgever daarmee automatisch aan de strenge zorgplicht heeft voldaan. Er moeten ook daadwerkelijk voorzorgsmaatregelen worden getroffen aan de hand van de gesignaleerde risico’s. Verder moeten deze risico’s en veiligheidsinstructies voortdurend en voldoende onder de aandacht worden gebracht bij de werknemers en moet worden toegezien op de naleving van die instructies.

In bepaalde gevallen, zoals bij het werken met gevaarlijke stoffen, is een nadere verdieping van de risicoanalyse verplicht. Er moet dan gespecifieerd worden aan welke gevaarlijke stoffen werknemers mogelijk kunnen worden blootgesteld en wat het blootstellingsniveau is. Aan de hand daarvan kunnen bepaalde maatregelen worden voorschreven, zoals het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Bijzondere omstandigheden

Bij specifieke situaties gelden aanvullende vereisten voor de RI&E: 

• Meerdere vestigingen: organisaties met meerdere vestigingen dienen voor iedere vestiging afzonderlijk de arbeidsrisico’s in kaart te brengen, aangezien deze per locatie kunnen verschillen.
• Internationaal: voor medewerkers werkzaam in het buitenland kunnen andere regels gelden. In de Europese Unie is een RI&E-verplichting standaard, maar de specifieke voorschriften kunnen variëren per lidstaat. Bedrijven gevestigd buiten Nederland maar met personeel in Nederland zijn eveneens verplicht een RI&E op te stellen.
• Zzp’ers: zelfstandigen vallen in veel gevallen onder de zorgplicht van de werkgever. De werkzaamheden van zzp'ers moeten dan ook worden meegenomen bij het opstellen van de RI&E. 

Verplichting en toezicht

Het hebben van een actuele RI&E is voor werkgevers een wettelijke verplichting. Sinds 2021 is de Nederlandse Arbeidsinspectie strenger gaan toezien op naleving van deze verplichting. Dit houdt in dat bij het ontbreken van een RI&E een boete kan worden opgelegd en, in ernstige gevallen, een proces-verbaal kan volgen. De boete kan oplopen tot maximaal € 4.500, afhankelijk van de grootte van de organisatie. Als werkgever wil je die boete natuurlijk niet, maar belangrijker is het creëren van een veilige en gezonde werkomgeving.

De betrokkenen bij het opstellen van een RI&E

De verantwoordelijkheid voor het opstellen van een RI&E ligt bij de werkgever, maar in bepaalde gevallen kan of moet de werkgever zich daarbij laten bijstaan door anderen.

De ondernemingsraad en arbodienst kunnen een adviserende rol spelen bij het opstellen van de RI&E. Het is ook mogelijk om werknemers actief te betrekken bij het proces.

Een werkgever met meer dan 25 werknemers is verplicht de RI&E te laten toetsen door een arbokerndeskundige of arbodienst.

De werkgever is verplicht om één werknemer aan te wijzen als preventiemedewerker. De preventiemedewerker kan de werkgever ondersteunen met het opstellen van de RI&E, voorlichting geven aan werknemers over het arbobeleid, de ondernemingsraad informeren en een ongevallenregistratie bijhouden.

Brancheorganisaties ontwikkelen soms een eigen branche RI&E voor een specifieke sector, zoals in de bouw of techniek. Om na te gaan of er in uw sector een erkende branche RI&E is, kunt u deze link raadplegen.

Voortdurend actualiseren

Een RI&E is geen statisch document, maar een dynamisch instrument dat regelmatig geactualiseerd dient te worden. Zowel de risico’s als de voorzorgsmaatregelen moeten regelmatig worden geëvalueerd.

Wanneer er nieuwe risico’s ontstaan, bijvoorbeeld door de introductie van nieuwe producten of wijzigingen in de werkomgeving, dient de RI&E te worden herzien. Een arbeidsongeval kan ook aanleiding geven om de RI&E te herzien.

Daarnaast dient de werkgever inzicht te krijgen in de effectiviteit van de toegepaste maatregelen: is de gegeven veiligheidsinstructie voldoende voor de werknemers, of moet er vaker aandacht aan worden besteed? Wordt er voldoende op toegezien dat de voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen ook echt worden gebruikt?

Het voortdurend actualiseren van de RI&E is een van de manieren waarop de werkgever kan bijdragen aan een veilige werkomgeving.

Conclusie

Het opstellen en onderhouden van een RI&E is niet slechts een wettelijke verplichting, maar een essentiële stap in het bevorderen van een veilige en gezonde werkomgeving. De RI&E kan na een arbeidsongeval een rol gaan spelen in de beoordeling van de aansprakelijkheid van de werkgever. Dat betekent niet dat het hebben van een RI&E op zichzelf voldoende is om aan de zeer ruime zorgplicht van de werkgever te voldoen. Het is een stok achter de deur voor de werkgever om de risico’s in kaart te brengen en actief na te denken over voorzorgsmaatregelen. Het regelmatig actualiseren van de RI&E is daarbij cruciaal. Dit voorkomt niet alleen boetes, maar bevordert ook een veilige werkomgeving met minder ongevallen en verzuim.

Bent u als werkgever op zoek naar advies over de RI&E? Neem contact met ons op.