Werkt u als afloskapitein? Of huurt u afloskapiteins in? Dan is deze blog relevant. Koninklijke Binnenvaart Nederland liet vorige week in haar nieuwsbrief weten dat de Belastingdienst binnenkort de “Modelovereenkomst afloskapitein” versie 2024 publiceert. Deze vervangt de oude modelovereenkomst uit 2016. Er wordt maar weinig gewijzigd. Deze blog dient dan ook niet zozeer om die wijzigingen te belichten, maar is een mooi handvat om de aandacht te vestigen op de aansprakelijkheidsaspecten.
De reden voor de wijzigingen
Eerst even de formele reden voor de wijziging. Heel kort gezegd: in de nieuwe versie is het ontbreken van een gezagsverhouding tussen de opdrachtgever en de afloskapitein gekozen als de relevante grondslag om als zzp’er te kunnen werken en niet als (pseudo)werknemer te worden aangemerkt. De grondslag bij de oude modelovereenkomst was mede het feit dat een afloskapitein meerdere opdrachtgevers mag hebben, maar wegens het Deliveroo-arrest moest deze grondslag worden verlaten, althans, dat vond de Belastingdienst. Een andere wijziging is het weglaten van de opmerking dat de aflosovereenkomst geen vervoersovereenkomst is. Ook dat is niet zo spannend. De modelovereenkomst en de bijbehorende voorwaarden zijn op de site van de Belastingdienst gepubliceerd: klik hier om deze te bekijken.
Veel belangrijker is wat er niet gewijzigd wordt. Deze blog concentreert zich op de aansprakelijkheid van de afloskapitein bij schade aan schip of lading.
Aansprakelijkheid van de afloskapitein.
Er is een toenemende trend om afloskapiteins die als zzp’ers werken aansprakelijk te stellen voor schade, bijvoorbeeld door een afgevaren stuurhut. Sla de Schuttevaer er maar op na.
Ik heb hierover op 1 februari 2024 een blog gepubliceerd, zie deze link.
De aanleiding voor die blog was een uitspraak van de rechtbank Rotterdam, klik hier voor de uitspraak, in een zaak waar ik de afloskapitein bijstond. De aansprakelijkheid voor de schade aan het schip stond in beginsel vast, want een brug over het hoofd zien is allicht een nautische fout. De afloskapitein, die achter het roer stond, moet daarvoor in principe opkomen. Toch is de afloskapitein ternauwernood gered door de rechtbank, omdat de opdrachtgever hem bij de opdracht niet had voorgelicht dat de bemanning niet was meeverzekerd onder de verzekeringspolissen.
Veel afloskapiteins en hun opdrachtgevers weten niet dat casco- (of P&I-)verzekeringen een afloskapitein, of zelfs een werknemer, onder de polis niet als medeverzekerde beschouwen. Het is logisch dat verzekeraars een werknemer bij schade aan het schip of lading toch niet aanspreken, want de werknemer heeft van rechtswege verhaal op zijn/haar werkgever, die wel verzekerd is. Maar dat is niet het geval bij een zzp’er, die heeft niet een automatisch recht van verhaal op de opdrachtgever.
De afloskapitein doet er dus verstandig aan zijn aansprakelijkheid contractueel te regelen in de overeenkomst met de opdrachtgever. Daarbij komen de algemene voorwaarden bij de modelovereenkomst van pas, mits deze op de juiste manier van toepassing worden verklaard.
De algemene voorwaarden bij de modelovereenkomst
In artikel 7 van de algemene voorwaarden die bij de modelovereenkomst zijn gepubliceerd staat een reeks aansprakelijkheidsuitsluitingen en vrijwaringen. De afloskapitein is niet aansprakelijk voor schade, behalve in geval van opzettelijk of bewust roekeloos handelen (artikel 7.1 - 7.3). Verder staat er dat de opdrachtgever er voor moet zorgen dat de afloskapitein is meeverzekerd onder de verzekering van het schip (artikel 7.6). Ook relevant is dat de opdrachtgever de afloskapitein moet vrijwaren tegen aanspraken van derden, waaronder de bevrachter, belader, overheden etc. (artikel 7.4 en 7.5).
Kennelijk zijn deze bepalingen geen beletsel voor de status van de afloskapitein als een zelfstandige ondernemer, want de Belastingdienst heeft de inhoud van de algemene voorwaarden geheel ongewijzigd gelaten. Dit is opvallend, omdat het feit dat Deliveroo de bezorger liet meelopen onder de verzekeringspolissen (omdat de bezorgers zich praktisch gezien niet konden verzekeren) als een aanwijzing door de Hoge Raad werd beschouwd dat er feitelijk sprake was van een dienstverband.
Hoe dus te handelen wanneer een afloskapitein wordt ingezet?
De afloskapitein doet er verstandig aan om bij het sluiten van de overeenkomst deze algemene voorwaarden aan zijn opdrachtgever toe te zenden en vooral schriftelijk (per mail of app, bijvoorbeeld) af te spreken dat ze gelden. Anders gelden de algemene voorwaarden niet en heeft de afloskapitein er niets aan.
Indien de algemene voorwaarden gelden, dan is de afloskapitein gevrijwaard door de opdrachtgever van aanspraken van derden (en ook van de casco-verzekeraar).
De opdrachtgever heeft er in deze opzet wel een taak bij: die moet bij zijn verzekeraar nagaan of de bemanning, ook als die niet in dienstverband werkt, maar zzp’er is, is meeverzekerd onder P&I en cascoverzekering. Dat vergt tijd, maar kan niet worden overgeslagen. Ook al is er nog zo’n haast bij het inschakelen van een afloskapitein, en ook al moet de opdrachtgever bij de exploitant van het schip navraag gaan doen.
Verzekeringen: taak voor de branche?
De afloskapitein doet er ook verstandig aan om te onderzoeken of hij/zij zich zou kunnen verzekeren tegen aanspraken van eigenaar of opdrachtgever, of derden wegens fouten bij het uitoefenen van het gezag aan boord. Die mogelijkheden lijken nog beperkt.
Intussen doet de binnenvaartbranche er goed aan om eens met verzekeraars om tafel te gaan: is het niet veel handiger om alle bemanningsleden altijd als medeverzekerden onder de polissen te beschouwen? Dat scheelt zorgen en procedures. Want welke afloskapitein zou honderdduizenden euro’s aan een kapotte stuurhut kunnen betalen, tenzij de afloskapitein een reële mogelijkheid heeft zichzelf tegen een betaalbare premie te verzekeren?
Ten slotte:
Als u vragen heeft, of advies zoekt over de manier waarop voorwaarden worden afgesproken, contacteer dan Aniek Thissen of Frits Bienfait.
P.S. De foto boven de blog?
Deze is gegenereerd door ChatGPT, met als prompt: ‘make a picture of an inland barge that collides with a bridge’.
Links:
Blog februari 2024: https://fairwayadvocaten.nl/nieuws/artikel/75-wanneer-moet-een-zzper-schade-betalen-aan-zijn-opdrachtgever-hoe-zit-het-met-de-verzekering-van-de-opdrachtgever
Rechtbank Rotterdam 25 oktober 2023, Budabrug: https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2023:9842
